Behalve wat oude, aanwezige besmettingen met blauwtongvirus (BTV) is er momenteel nog geen actieve virusverspreiding. “De knuttenactiviteit zal vanaf mei weer toenemen”, zegt minister Femke Wiersma in een brief aan de kamer. Vorig jaar werd op 14 juni de eerste besmetting gemeld. In het begin gaat de verspreiding nog niet hard, het virus heeft tijd nodig om zich te ontwikkelen. Zo waren er een maand later, op 15 juli, twintig bedrijven waar blauwtong werd vastgesteld.
Wiersma komt met een uitgebreide update in haar kamerbrief. Wat zijn de effecten van vaccinatie tot nu toe geweest en wat zijn de verwachtingen voor 2025? Verder veranderen de manier van melden en monitoring van blauwtong per 1 juli 2025.
Je vindt hier alles op een rij:
- Meer dieren gestorven in 2024
- Effecten vaccinatie tegen BTV-3
- BTV-12 verspreidt minder snel
- Verwachtingen voor 2025
- Vaccineren wordt niet vergoed
- Melden blauwtong verandert per 1 juli
- Toelating van BTV-3 vaccins officieel
Meer dieren gestorven in 2024
In 2024 hebben meer schapen en geiten een besmetting met BTV-3 doorgemaakt dan in 2023. Het virus was langer actief en verspreidde zich over een groter deel van Nederland. Daardoor waren ook meer bedrijven besmet geraakt dan een jaar eerder. In totaal stierven er in 2024 ruim 65.000 meer schapen dan in de jaren 2020–2022 (toen er geen blauwtong was). In 2023 ging het om ruim 55.000 extra dode dieren. Op bedrijfsniveau stierven in 2024 minder volwassen schapen dan in 2023. Dat komt doordat het virus in 2024 overal opdook en meer bedrijven ermee te maken kregen. De sterfte onder lammeren was in beide jaren vergelijkbaar. Lees ook: Impactanalyse blauwtong: 20 procent minder schapen
Effecten vaccinatie tegen BTV-3
Royal GD onderzocht ook wat vaccinatie deed tegen BTV-3, bij zowel schapen als runderen. Vaccinatie maakte in 2024 duidelijk verschil: op bedrijven die volledig gevaccineerd hadden, was de sterfte lager dan in 2023. Helemaal voorkomen werd sterfte helaas niet. Bij volwassen schapen die gevaccineerd waren, was de sterfte 3,3 keer zo hoog als in de blauwtongvrije jaren. Op niet-gevaccineerde bedrijven was dat 5,1 keer zo hoog. Bij lammeren lag de sterfte 2,9 keer (gevaccineerd) en 3,6 keer (niet gevaccineerd) hoger.
Bij melkveebedrijven die op tijd gevaccineerd hadden, was de sterfte onder jongvee en kalveren in 2024 weer op het normale niveau. Runderen stierven nog wel iets vaker, maar niet meer zo opvallend als eerder. Op bedrijven waar meer dan de helft van de dieren in 2023 besmet was én waar gevaccineerd is, is de sterfte in 2024 weer normaal.
Wiersma: “Het onderzoek laat zien dat vaccinatie van toegevoegde waarde is op zowel bedrijfs- als populatieniveau. Hoewel individuele dieren nog ziek werden en er nog altijd hogere sterfte is dan in blauwtongvrije jaren, geven de bevindingen hoop voor de komende jaren. Het is dus van belang om te blijven vaccineren wanneer houders de impact van BTV-3 willen beperken.”
BTV-12 verspreidt minder snel
In oktober 2024 werd ook BTV-12 voor het eerst in Nederland vastgesteld. Het WBVR heeft onderzoek gedaan op drie schapenbedrijven en negen rundveebedrijven. Op die bedrijven was BTV-12 aangetroffen. Tien van die bedrijven zijn verder onderzocht. Daaruit blijkt dat per bedrijf maar weinig dieren besmet waren, wat erop wijst dat dit type virus zich minder sterk verspreidt. Op acht van die bedrijven was ook BTV-3 aanwezig, dus het is niet duidelijk welke symptomen door welk virus kwamen. Voor BTV-12 bestaat geen vaccin. Lees ook: BTV-12 verspreidt zich minder snel dan BTV-3
Verwachtingen voor 2025
Blauwtong zal ook dit jaar de kop weer opsteken. Maar in welke mate? Wiersma zegt over de verwachtingen: “Het verloop van een epidemie in de toekomst laat zich altijd lastig voorspellen, maar het is, gezien de omvang van de besmettingen in 2024, aannemelijk dat ook in 2025 besmettingen met BTV-3 zullen optreden. Voor BTV-12 is het erg onzeker en zullen de verplichte meldingen van besmettingen en de monitoring hier antwoord op moeten geven. Doordat veel dieren al besmet zijn geweest, zijn er in 2025 meer dieren met antistoffen. In combinatie met vaccinatie kan dat helpen om nieuwe ziektegevallen en sterfte te beperken. Vaccinatie vertraagt ook de verspreiding van het virus.”
Vaccineren wordt niet vergoed
“Om ziekte en sterfte ook in 2025 zoveel mogelijk te voorkomen, is het belangrijk om dieren op tijd te vaccineren”, zegt Wiersma. Dat betekent vóór het nieuwe knuttenseizoen die naar verwachting in half juni, begin juli weer langzaam opstart. Vaccineren blijft een keuze van de dierhouder zelf. Blauwtong is een zogenoemde categorie C-ziekte volgens de Europese wetgeving. “De overheid speelt daarom geen grote rol bij de vaccinatie, zolang er geen officieel bestrijdingsprogramma loopt om Nederland weer helemaal vrij te krijgen van de ziekte”, aldus Wiersma.
“Gezien de situatie in Nederland en andere EU-landen lijkt het niet haalbaar om de ziekte volledig uit te roeien. Toch is vaccineren zinvol: het helpt om ziekte en sterfte bij dieren te voorkomen. Er is vaccin beschikbaar en iedere houder kan zelf, eventueel samen met de dierenarts, beslissen of vaccineren in zijn of haar geval verstandig is. Onderzoeken laten zien wat het effect is van vaccinatie, zodat houders zelf een goede afweging kunnen maken.” Lees ook: Blauwtong 2025: wanneer vaccineren – wat is wijsheid?
Melden van blauwtong verandert per 1 juli
Blauwtong is een meldingsplichtige dierziekte. Dat betekent dat veehouders en dierenartsen vermoedens van besmetting moeten melden bij de NVWA. Ook is er een Europese verplichting om de verspreiding van het virus te volgen, en om nieuwe typen zoals BTV-12 op te sporen. In 2023 en 2024 konden schapenhouders bloedmonsters insturen als onderdeel van deze meldplicht. Daarnaast konden meldingen ook telefonisch of via de website van de NVWA worden gedaan. Zo werd de verspreiding van BTV-3 in Nederland gevolgd.
Omdat BTV-3 nu in heel Nederland voorkomt, levert bloedonderzoek weinig extra informatie meer op. Het is bovendien erg kostbaar voor het diergezondheidsfonds (DGF). Daarom wordt het beleid vanaf 1 juli 2025 aangepast. De kosten voor verdenkingsonderzoek worden nu nog betaald uit het sectordeel van het DGF. Tot 1 juli 2025 kunnen houders nog meldingen doen via het inzendformulier van het WBVR, met maximaal drie bloedmonsters, of rechtstreeks bij de NVWA. Vanaf 1 juli kan melden alleen nog telefonisch of via het online formulier van de NVWA. Het opsturen van bloedmonsters voor verdenkingsonderzoek is dan niet meer mogelijk.
Deze wijziging gaat pas op 1 juli in, zodat er nog bloedmonsters onderzocht kunnen worden om te bepalen wanneer de eerste BTV-3 besmettingen in 2025 optreden. Wiersma: “Dat is waardevolle informatie voor houders, en het helpt om te bepalen of BTV-3 en BTV-12 inderdaad zijn teruggekeerd. In 2024 werden vóór 1 juli al de eerste nieuwe besmettingen vastgesteld.”
Toelating van BTV-3 vaccins officieel
In het voorjaar van 2024 zijn drie vaccins tegen BTV-3 toegestaan op basis van artikel 110 van de Europese diergeneesmiddelenverordening (Vo(EU)2019/6). Deze regel geeft landen de mogelijkheid om tijdelijk vaccins toe te staan als er nog geen officiële goedgekeurde vaccins zijn.
Eind januari 2025 gaf het Europees geneesmiddelenbureau (EMA) een positief advies over twee van deze vaccins. Op 20 februari heeft de Europese Commissie dat advies overgenomen. Sindsdien zijn deze vaccins officieel toegelaten. Daardoor vervallen alle eerdere tijdelijke toestemmingen. Er geldt een overgangstermijn van 90 dagen. Vaccins die al zijn gekocht maar nog geen officiële toelating hebben, mogen nog worden gebruikt tot uiterlijk 20 mei 2025.
Het derde vaccin kreeg op 3 april een positief besluit van het Bureau Diergeneesmiddelen (onderdeel van het CBG). De officiële toelating volgde op 9 april.
- Lees meer over blauwtong hier in ons dossier Blauwtong